Druga Babel Antynomie siedemnastowiecznej angielskiej myśli politycznej  (Second Babel. Antinomies of 17th English Political Thought)  .. Nina Gładziuk Wydawca: Instytut Studiów Politycznych PAN Warszawa 2005, format  24*16,5 cm,  oprawa twarda, s. 545, summary ISBN: 83-88490-56-7          Cena podstawowa:  40,00 PLN    Cena internetowa:   25,00 PLN tel. (022) 825-52-21 w.115,   fax (022) 825-21-46,  e-mail: books@isppan.waw.pl

     Babel jako figura pomieszania stała się nieomal samocharakterystyką angielskiego wieku XVII.
     Dlaczego Babel tak ogniskowała uwagę siedemnastowiecznych umysłów?  Przez dociekanie tajemnic opowieści o Babel angielski wiek XVII starał się przemyśleć stan dyskursywnego pomieszania, jakiego sam intensywnie doświadczał. Gdy biblijny narrator w hebrajskiej nazwie babel  doczytywał się "pomieszania", angielska opinia publiczna kłótnie prozelitów wszelkiej maści nazywała babbling, czyli "paplaniną". 
     Niezwykłym wolnościom, jakich wiek XVII próbował: samodzielnej lektury Biblii, wolności sumienia i myśli, słowa i opinii, towarzyszyła nieodmiennie figura dyskursywnego zamętu, jak w złowieszczym ciągu onomatopei, wymyślonym przez jednego z konserwatywnych rojalistów: Bibble, Babble, Babel. Wyłaniająca się - w postaci "wojny pamfletowej" - pluralistyczna sfera opinii publicznej dowodziła, że "jedna mowa, czyli jednakowe słowa" zostały bezpowrotnie utracone. Nieodwołalnego już stanu relatywizmu wszystkich pojęć, argumentów i opinii w pełni świadom był Thomas Hobbes, który w opublikowanym w 1651 roku "Lewiatanie" bez wahania konstatował, iż nie ma już "takiego finis ultimus [ostatecznego celu], ani summum bonum [największego dobra], o jakich mówi się w księgach starych filozofów moralnych".
     Opowieść o wieży Babel dostarczała najstarszego, bo znalezionego w pierwszej księdze Biblii, precedensu dla stanu dyskursywnego pomieszania. Uczestnikom burzliwych debat toczonych czy to w trakcie Rewolucji, czy to w okresie postbellum, doświadczany przez nich chaos myślowy, rozproszenie sensu, wzajemnie sprzeczne języki religijnej i politycznej perswazji, w naturalny sposób kojarzyły się z karą konfuzji, jaka spotkała Babelczyków. Karą wszakże za co?  Czy miasto Babel ukarane zostało jako rzeczpospolita, czy też jako monarchia?
     W momencie, gdy wszyscy czytają Biblię, każdy może czytać historię Babel po swojemu. Nic jednak nie pogodzi tych, którzy wyczytują w niej boskie prawo królów z tymi, którzy wyczytują w niej boskie prawo ludu. 
     Innymi słowy, przypowieść o Babel może dostarczyć biblijnej legitymizacji zarówno doktrynie monarszego absolutyzmu, jak i - przeciwstawnej jej - doktrynie republikańskiej. Nie powinno nas zatem dziwić, że Babel stała się szczególnym toposem sporów toczonych w siedemnastowiecznej Anglii między stronnikami monarchii a stronnikami rzeczypospolitej. Babel jako figura pomieszania stała się nieomal samocharakterystyką angielskiego wieku XVII.

     Studia nad siedemnastowieczną myślą polityczną ewokują obraz Boyle'owskiej chemii, jako procesów rozpadu i powstawania, dzielenia i łączenia się cząstek. Stulecie to przypomina laboratoryjną retortę, w której molekuły heterogenicznych idei poddawane są nieoczekiwanej syntezie. Doświadczany przez wszystkich stan Babel dyskursywnej - czyli pomieszania myślowego - pozwala na eksperymentalne kojarzenie idei, skądinąd antynomicznych. Wchodząc ze sobą w reakcje, tworzą one związki myślowe umożliwiające dyskurs liberalny. W ten sposób nasza nowoczesność wiele zawdzięcza intelektualnej chemii tego niezwykłego stulecia".

*

Spis treści

Order  form